Đề cao sức mạnh văn hóa tinh thần, tăng "đề kháng", ngăn ngừa suy thoái về tư tưởng chính trị - Bài 3

Đối với Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng, việc xây dựng văn hóa tinh thần có nhiều nội dung, biện pháp, trong đó việc tập trung xây dựng văn học, nghệ thuật phát triển cần phải được xem là một giải pháp ưu tiên. Bởi việc này giúp ngăn chặn được sự tấn công của các thế lực thù địch, cơ hội chính trị.

Trong các bài trước, chúng tôi đã dẫn chứng và khẳng định, không phải đến bây giờ Đảng ta mới quan tâm lãnh đạo phát triển văn hóa tinh thần mà việc ấy được thực hiện ngay từ khi chưa giành được chính quyền.

Trò chuyện với chúng tôi, PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương khẳng định, trong thư gửi các đại biểu tham dự Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ hai tổ chức từ ngày 16 đến 20-7-1948 ở Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc vĩ đại của dân tộc ta, văn hóa gánh một phần rất quan trọng. Từ ngày chính quyền dân chủ thành lập đến nay, các nhà văn hóa ta đã cố gắng và đã có thành tích. Song từ nay trở đi chúng ta cần phải xây dựng một nền văn hóa kháng chiến kiến quốc của toàn dân”.

PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ cho rằng, với tầm nhìn xa trông rộng và kiến thức uyên bác, ngay từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định văn hóa được đặt ngang hàng với các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội. Văn hóa không thể đứng ngoài “mà phải ở trong kinh tế và chính trị” và ngược lại, kinh tế, chính trị cũng nằm “trong văn hóa”. Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hóa và giải quyết những vấn đề xã hội; nếu chỉ coi tăng trưởng kinh tế là mục tiêu duy nhất thì chẳng những môi trường văn hóa-xã hội bị hủy hoại mà mục tiêu kinh tế cũng không đạt được.

Quá trình lãnh đạo của mình, Đảng ta luôn có những nhận định, đánh giá hết sức đúng đắn, khách quan và đặt ra định hướng, mục tiêu phát triển của văn hóa nói chung và văn hóa tinh thần nói riêng phù hợp với đặc điểm, điều kiện từng giai đoạn. Điều ấy được tựu trong các văn kiện của Đảng. Một trong những chủ trương đúng đắn thể hiện tư duy lý luận về văn hóa một cách toàn diện và sâu sắc trong giai đoạn cách mạng mới là ngày 14-1-1993, Đảng ta ban hành Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa VII “Về một số nhiệm vụ văn hóa, văn nghệ những năm trước mắt”, lần đầu đưa quan điểm “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, một động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời là một mục tiêu của chủ nghĩa xã hội” và ngày 16-7-1998, Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII ra Nghị quyết số 03-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Trong cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ: “Chúng ta coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc; xác định phát triển văn hóa đồng bộ, hài hòa với tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội là một định hướng căn bản của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”.

Chủ trương của Đảng là thế và thực tế thì Nhà nước cũng có nhiều cơ chế, chính sách và đầu tư kinh phí để phát triển văn hóa tinh thần. Tuy nhiên, nhìn sâu vào thực tế, nhiều nhà khoa học cho rằng, văn hóa tinh thần của nước ta chưa thực sự phát triển mạnh mẽ, trở thành “sức mạnh nội sinh”. PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội đã chỉ ra mấy nguyên nhân cơ bản khiến văn hóa tinh thần chưa có những bứt phá rõ rệt.

Một là, nguồn nhân lực chuyên trách về xây dựng văn hóa tinh thần còn ở mức độ, chưa theo kịp sự phát triển của khoa học-công nghệ và diễn biến xã hội. Hai là, công tác quản lý văn hóa tinh thần còn có những yếu kém, dẫn đến việc các hoạt động văn hóa không được kiểm soát chặt chẽ, dễ bị lợi dụng hoặc biến tướng. Điều này khiến cho hiệu quả đầu tư vào văn hóa tinh thần không được phát huy. Ba là, do sự thay đổi nhanh chóng của xã hội đã kéo theo sự thay đổi trong lối sống và giá trị văn hóa. Nhiều giá trị truyền thống không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại, dẫn đến việc chúng bị lãng quên hoặc thay thế bởi các giá trị mới. Bốn là, sự xâm lăng văn hóa và tiếp biến văn hóa trong thời công nghệ số diễn ra nhanh hơn, mạnh hơn nên khiến con người dễ lãng quên văn hóa gốc, sống lệch chuẩn...

Để tiếp tục thực hiện chủ trương phát triển văn hóa, coi văn hóa tinh thần là một động lực để xây dựng Việt Nam giàu mạnh, vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, theo PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ, ngoài việc không ngừng tổ chức đánh “giặc nội xâm”, chống hình thức lãng phí, chống chủ nghĩa cá nhân trong lãnh đạo, quản lý, điều hành phát triển đất nước thì Đảng cần quyết liệt hơn trong lãnh đạo, chỉ đạo ngành văn hóa chủ động hoạch định, thiết kế cơ chế, chính sách, các đề án, dự án mang tính chiến lược, dài hơi với các mục tiêu cụ thể, rõ ràng và tránh hình thức, lãng phí.

PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh, cần có chính sách đặc thù để đầu tư nhiều hơn nữa cho phát triển văn học, nghệ thuật và thúc đẩy văn hóa đọc sâu rộng trong toàn xã hội, kiên quyết loại bỏ thói bắt chước trong phát triển văn hóa. Trước hết, Đảng cần đổi mới mạnh mẽ công tác tư tưởng, tuyên truyền, vận động, thuyết phục trong lãnh đạo lĩnh vực văn hóa, văn nghệ. Công tác tuyên truyền cần đi trước một bước, chủ động nắm sát diễn biến tư tưởng, tâm trạng trong Đảng và nhân dân, nhất là đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ nói riêng và đội ngũ những người làm công tác văn hóa, văn nghệ nói chung, từ đó định hướng tư tưởng đúng đắn, kịp thời trước những tác động cả tích cực lẫn tiêu cực của đời sống tư tưởng-văn hóa trên thế giới cũng như trong nước; dự báo trước các vấn đề tư tưởng đã, đang và sẽ nảy sinh để có phương pháp lãnh đạo giải quyết kịp thời, hiệu quả. Cách thức tuyên truyền cần ngắn gọn, dễ nhớ, dễ vận dụng, phù hợp với từng đối tượng, từng vùng, miền trong cả nước.

Tăng cường đối thoại, tương tác, cùng lắng nghe, cùng thấu hiểu, tôn trọng ý kiến phản biện mang tính xây dựng. Thường xuyên nắm bắt chính xác dư luận xã hội để có những giải pháp định hướng đúng đắn, kịp thời, phát huy mặt tích cực, mặt đồng thuận, hạn chế những tác động tiêu cực, trái chiều. Tiến hành công tác tuyên truyền và cách thức tuyên truyền thông qua báo chí, xuất bản phẩm, tuyên truyền miệng, qua internet, các phương tiện truyền thông xã hội...; xây dựng những kênh thông tin có uy tín trên môi trường mạng vừa bảo đảm tính tin cậy của cơ quan Đảng, Nhà nước, các đoàn thể, vừa thân thiện, lôi cuốn các tầng lớp trong xã hội, nhất là cộng đồng mạng.

Cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong các cơ quan văn hóa, văn nghệ phải có tư tưởng, bản lĩnh chính trị vững vàng, giỏi chuyên môn, cống hiến tài năng, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống; nghiêm khắc với chính mình, giữ vững nguyên tắc dân chủ, công tâm, khách quan, minh bạch trong công việc, nhất là trong việc sử dụng và đánh giá cán bộ. Không ngừng học tập, tu dưỡng, rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng; trung thực, giản dị, thẳng thắn, chân thành, nhân văn, tiến bộ.

Bàn về các giải pháp xây dựng và phát huy “sức mạnh mềm”, ngoài giải pháp tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng thông qua đổi mới phương thức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về văn hóa tinh thần; tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng biện pháp đưa nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; đổi mới giáo dục tư tưởng, phát huy vai trò của báo chí chính thống; theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, cần tích cực thúc đẩy phong trào xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh thông qua phát huy vai trò của văn học, nghệ thuật, báo chí. Đặc biệt là trong tuyên truyền, phản bác luận điệu sai trái. Đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, bồi đắp tinh thần đoàn kết, trách nhiệm; xây dựng không gian mạng lành mạnh, lan tỏa giá trị văn hóa tích cực. Cùng với đó, cần tận dụng tốt những mặt tích cực của khoa học-công nghệ và mạng xã hội trong đấu tranh tư tưởng. Thường xuyên phát huy những ưu điểm của lực lượng dư luận viên, báo chí chính thống để định hướng thông tin. Đầu tư chuyên biệt để tạo ra các sản phẩm truyền thông hấp dẫn, có sức lan tỏa, đấu tranh trực diện với các luận điệu sai trái.

Bên cạnh những giải pháp lớn mà các nhà khoa học đưa ra, chúng tôi, những người viết bài này cho rằng, cần nâng cao nhận thức về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, của trí thức, văn nghệ sĩ trong phát triển văn hóa tinh thần. Bởi thực tế cho thấy, không ít văn nghệ sĩ là “người của công chúng” nhưng lại dính vào các vụ việc gây dư luận xấu. Hình ảnh những “người của công chúng” quảng cáo hàng giả, tiếp tay cho làm ăn phi pháp, thậm chí có các tác phẩm mà tính tư tưởng "đung đưa", ám chỉ, dụng ý xấu sẽ khó lòng được xã hội ủng hộ. Các văn nghệ sĩ, những chủ thể phát triển văn hóa tinh thần cần nhận thức rõ trách nhiệm xã hội, nêu gương tốt thực sự về tư tưởng chính trị, đạo đức nghề nghiệp, lối sống và chấp hành pháp luật để tạo ra sức hút, sức lan tỏa, ảnh hưởng tích cực đến mọi tầng lớp công dân trong xã hội.

Chúng tôi cũng cho rằng, trong bất luận hoàn cảnh nào, để xây dựng được văn hóa tinh thần lành mạnh, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc thì cán bộ, đảng viên cùng các văn nghệ sĩ cần triệt để thực hiện phương châm “làm gương, đi trước” trong chấp hành kỷ cương phép nước, kiên quyết chống những biểu hiện vi phạm chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; cá tính sáng tạo, tự do nghệ thuật không được đi ngược lại lợi ích chung, trái với quy định của Đảng, Nhà nước; đi đầu trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, các luận điệu xuyên tạc, thù địch, thấy đúng phải cương quyết bảo vệ, thấy sai phải quyết liệt đấu tranh, không để các thế lực thù địch, phản động “tác động chuyển hóa”, các phần tử cơ hội chính trị lôi kéo.

ANH THU - MẠNH THẮNG